30 August 2014

Rregulla per prinder e femije (1)

Ky postim behet per te shuajtur kuriozitetin tuaj (nese jeni kurioze per rregullat dhe zgjidhjet praktike ne Suedi) si per te permbledhur shpjegime per disa gjera per te cilat me behen shpesh pyetje. Suedia eshte vend i perparuar persa i perket ndihmes sociale dhe kompensimeve te ndryshme. Nder te tjera kompensimi per prinderit eshte mjaft i mire (vlera minimale arrin per 2014 ne 180 SEK/dita (afersisht 19 euro). Per cdo femije qe lind prinderit perfitojne 480 dite leje prindi qe mund ti disponojne deri sa femija te mbushi moshen 8 vjecare (12 vjec sipas rregullave ne varesi te vitit te lindjes). Pervec ketyre diteve 10 dite jane vecanerisht per babain dhe mund te merren deri sa femija te mbushi 60 dite. 480 ditet mund te disponohen si te duan prinderit (shteti nxit ndarjen e barabarte dhe paguan 50 SEK shtese ne dite per prind( 5 euro)nese prindi qe ka te ardhurat me te mira merr dite leje. Shume familje i ndajne keto dite ne menyre qe femija dhe prinderit te mund te rrijne ne shtepi sa me gjate. Ideja kryesore eshte qe sa me shume femija te rrije me prinderit aq me shume avantazhe do te kete me vone. Sa me shume te evitohet ndenja ne ambjentet e "stresuara" me shume femije te kopeshteve aq me mire per femijet. Cerdhe nuk ekzistojne dhe mosha me e heret ne te cilen femija mund te nisi kopeshtin eshte mosha 1 vjecare. Zakonisht jane 3 edukatore per nje grupp me 13-21 femije( ne varesi te moshes se femijeve). Maksimumi i orarit te kopeshtit eshte e barabarte me orarin e punes se prindit plus rrugen per/nga puna e kthim. Shumica e femijeve jane ne kopesht 6 ore sepse suedezet besojne ne attachment parenting dhe perkujdesjen e vete prinderve per kultivimin e femijes. Cdo komune (bashki) ka rregullore te vetat per administrimin e kopeshteve dhe te shkollave. Fisi, familja etj nuk ndihmojne ne mbajtjen e femijeve ne ndonje menyre te vecante sepse zakonisht ata jane akoma ne marredhenie pune ose merren me hobby dhe aktivitete te tjera (mosha e pensionit eshte 65 vjec me disa perjashtime per dalje ne pension me marreveshje nga mosha 61 vjecare).Nese prinderit jane te papune, te semure, studiojne apo jane me leje prindi me femijen nr 2 etj femija i pare mund te jete ne kopesht maximalisht 15 ore (ne shumicen e komunave). Nese prindi eshte me leje (pushime) femija nuk mund te jete ne kopesht. Sistemi me dado etj nuk ekziston (me perjashtim te rasteve te vecanta si psh princesha Estelle etj. Mundesia per te marre au pair ekziston por kompensimi eshte shpesh here i paperballueshem ne krahasim me ndihmen e paket qe mund te ofrohet (mazimalisht 15 ore pune dhe duhet te ofrohet rroge e pranueshme ushqim ndihme per studimet sigurime etj). Ndermarrjet qe ofrojne ndihme me pastrim etj kane filluar te ofrojne edhe ndihme per detyrat apo edhe per mbajtjen e femijeve megjithate praktikisht vetem nje perqindje e vogel e njerezve e shfrytezojne kete mundesi. Kjo sepse kostoja eshte relativisht e madhe per aresye te orareve te papershtatshme dhe sigurimeve e pagesave shtese te lidhura me to (cmime nga 250-400 SEK/ora dmth 25-40 euro/ora hyjne tek tarifat normale). Shpresoj te mund t'i rikthehem temes me vone me me shume plotesime e detaje. Per lejen e prindit dhe kompensime te tjera per kete mund te lexoni ne shqip (mgjse jo plotesisht korrekt) informacionin zyrtar nga agjensia e sigurimeve shoqerore Försäkringskassan http://www.forsakringskassan.se/sprak/shqip/foralder_shqip Vecanerisht per pagesen prinderore (po ne shqip) http://www.forsakringskassan.se/wps/wcm/connect/7e87839a-f62c-4eef-a408-16660cbef131/F%C3%B6r%C3%A4ldrapenning_FK_4070+Fa_sq.pdf?MOD=AJPERES Pergjithesisht per sistemin e kujdesit ndaj femijeve (kopesht, parashkolle shkolle) mund te lexoni ketu (ne suedisht)http://www.barnomsorgsguiden.se/empty_27.html

Më afër


Një majë
Një thua
Një fije
Një gisht
Një këmbë
Një hije

Dua, po
Po pra e dua.
Pjesën që më përket mua.

Një orë
Një ditë
A një jetë
Vetëm a me shoq' të jetë

Edhe në qoftë rrugëhumbur
Vënd ka një shilte në zëmër
Të kumbiset të harrohet
Ndaç të rrijë a prapë të çohet

Se janë ca gjëra që
sido të themi
Kanë hisen e tyre
Kurrë s'u zihet vendi.

27 August 2014

Halle princeshash

Ja morën këpucën Hirushes
Ja vodhën zërin sirenës
Borëbardhes ja zunë grykën
Atin i rrëmbyen  Bellës
Në gjume e vunë Aurorën
Në luftë e shpunë Mulanin
Në treg u la vetëm Jasmina
Rapuntzel s'e lë istkamin

Te gjithe duan peralla
te gjithe duan princesha
vec princerit jane te rralle
i ze a s'i ze vjeshta

Muzikë me vlera - tekst i shqiperuar


Nën sipërfaqe - 
 kenge nga Uno Svenningson


Nën sipërfaqe


ka imcake e kolosë
Nën sipërfaqe 

ka dhe gaz po ka dhe lotë 
Ka shumë gjëra që rreth ndodhin
që ne s'mundim t'i kuptojmë  


Por gjithmone e gjejme pergjigjen

thelle ne fund te vetes sone

Nen siperfaqe
E di e di e di qe ti aty je
e di e di e di qe ti aty je
e di e di e di qe ti aty je

Qeshje pije e dolli 
pas pak ka kaos aty
dikush shkelmon
mbi nje te pafaj
nje te pashanc

E shoh ate askush s'e ve re
as une as ti jo nuk e sheh
e stermadhe frika 
me ndalon vuajtjen t'ja njoh  

Nen siperfaqe
nga vetja me vjen turp
Nen siperfaqe
imazhi djeg si urth

E di e di e di qe ti aty je 
e di e di e di qe ti aty je
e di e di e di qe ti aty je 

Dhe mendoj une shpesh per ty
po te ishe vllau im
edhe une do isha shndruar ne 
perbindesh utan kthim

Kur e shoh keqligesine 
qe njerzimi e cliron
vuajtjet e pakuptim
nuk arrij ta kuptoj dot
qe te gjithe ne kemi qene
te pandihme si femi
ndonjehere kemi dashur 
pa limite pa kufi 

Nen siperfaqe 
te gjithe jemi imcake
Nen siperfaqe
nervi shpirtrat mpak


Kjo eshte nje nga kenget me te bukura e me te prekshme te muzikes suedeze. Teksti qe me pak fjale percjell dhunen, mos nderhyrjen e vezhguesve, alkolizmin, ndjenjen e fajit etj ka nje melodi e nje ritem te vecante. Nuk pretendoj se perkthimi qe bera i percjell te gjitha nyancat e kenges po u perpoqa ti permbahem ritmit te saj. 

26 August 2014

Fokus

Po ti shohesh shume gjera ne distancen e kohes mund te kuptosh qe ato perseriten. Frymezimi vjen e iken. Kurbat matematikore mund te ishin nje menyre figurative per ta treguar kete. Periudha produktive pasohen nga periudha vegjetuese ose informative dhe cikli perseritet. Gjithcka eshte nje proces hapat e te cilit jo gjithmone jane te dukshme.
Gjithsesi, doja te thoja se ky blog ra ne heshtje per shume kohe sepse nuk gjendej dicka me fokus te mjaftueshem per ta mbajtur gjalle. Statistikat ishin joinspiruese. Frymezimi krijues i pamjaftueshem etj.
Shpresoj se rizgjimi i tanishem do te vazhdoje. Teorikisht do te doja qe blogu te permbante tre gjera:
a) krijime (qe te mos humbasi ajo pak trashegimi vargjerimi qe bart)
b) informacione per jetesen ne Suedi apo gjera tipike suedeze (qe te informojne edhe ata qe nuk e njohin vendin per gjera tipike te Skandinavise ne pergjithesi e te Suedise ne vecanti.
c) statistika pop nga ato qe gazetat i percjellin ne gjithe vendet e botes pa i analizuar por vetem si lajme flash. Keto do te kalojne ne siten e analizes time qe zakonisht eshte me shume gjemba e me pak frute ;)

Ah sa pa harruar. Sugjerime temash, pyetjesh sociale per Suedien apo alternativa idesh krijuese etj mirepriten :)

25 August 2014

Fjalë

Të thanë
Se jeta është përpjekje
-Mos i beso

Të thanë
Se shpresa është përndjekje
- Mos i dëgjo

Të thanë
Se sakrifica do gjak e mund
- Mos i beso

Të thanë deri në fund
- Mos i dëgjo

Se korbat kërma duan
N'dështime rrojnë
Po ti s'je zogi humbur
Ti je Shqiponjë!